‘You left the bodies and you only moved the headstones! You only moved the headstones!’

Sgrech arwr clasur o ffilm arswyd Steven Spielberg, Poltergeist, yn fuan cyn i'w dŷ cyfan gael ei draflyncu gan ysbrydion maleisus a'i sugno i mewn i'r fynwent y cafodd ei adeiladu arni.

Gwrthrych ei gynddaredd yw gwir ddihiryn y ffilm (nad yw'n ysbryd, hynny yw) – datblygwr y safle.

Ar wahân i roi enw drwg i'r diwydiant adeiladu, mae arfer diegwyddor y datblygwr o adeiladu cartrefi ‘delfrydol’ ar dir claddu yn uniongyrchol gyfrifol am yr holl drafferth oruwchnaturiol sy'n dilyn.

Dwyn y gorffennol i'r golwg

Er ei bod yn annhebygol y byddai'r canlyniadau mor ddramatig mewn bywyd go iawn, mae'n rhaid i gwmnïau adeiladu a datblygwyr fod yn ofalus iawn o ran sut maent yn mynd ati i weithio ar diroedd claddu hynafol a safleoedd hanesyddol.

Gyda chymaint o hanes hir a chyffrous Prydain yn rhan o'i hadeiladau a'i thirweddau, mae'r problemau hyn yn codi'n amlach nag y byddech yn meddwl.

Mewn gwirionedd, mae 95% o'r holl ddarganfyddiadau archaeolegol yn y wlad hon yn digwydd o ganlyniad i ddatblygu tir masnachol – ac mae datblygwyr yn gwario mwy na £150 miliwn bob blwyddyn ar archaeoleg yn unig.

Dyna pam y gall gweithio yn y diwydiant adeiladu fod mor ddiddorol a gwerth chweil. Mae gan archaeolegwyr, er enghraifft, rôl allweddol yn y diwydiant, yn ymchwilio ac yn cynghori cyn i waith ddechrau, a chofnodi a gwarchod darganfyddiadau pwysig.

Yn y misoedd diwethaf, mae prosiectau adeiladu wedi datgelu pydewau pla claddu torfol, anheddiad Eingl-Sacsonaidd helaeth, a'r llawysgrif gynharaf a ganfuwyd erioed ym Mhrydain – yn ogystal â'r enghraifft oroesol gynharaf o'r enw ‘London’.

Troedio'n ofalus

Yn ystod cais am ganiatâd cynllunio ar gyfer prosiect, mae'n rhaid i ddatblygwyr ddangos eu bod yn ymwybodol o'r ‘asedau treftadaeth’ sydd gan safle efallai, a dangos nad yw eu cynlluniau'n tanseilio unrhyw arwyddocâd hanesyddol.

Gall ymgynghorwyr treftadaeth weithio gydag archaeolegwyr i wneud ‘gwerthusiad’, a all gynnwys ymchwil mewn llyfrgell, gwaith maes a chloddiadau archwiliol cyn ac yn ystod y gwaith datblygu.

Pan fydd y cais wedi'i gyflwyno, mae'r awdurdod cynllunio yn penderfynu sut y dylai'r datblygwyr liniaru eu heffaith, megis drwy gloddiad go iawn â dadansoddiad academaidd a chyhoeddi canfyddiadau, neu gofnod hanesyddol llawn o'r adeilad ar gyfer y dyfodol.

Mae gan dir cysegredig a thiroedd claddu eu cyfreithiau arbennig eu hunain. Ni chaiff adeiladwyr ddatgladdu gweddillion dynol heb ganiatâd. Mae arweiniad gan gynghorwyr cyfreithiol a chynorthwywyr cyfreithiol yn arbed amser ac arian enfawr i ddatblygwyr yn yr hirdymor, ac yn helpu i gynnal prosiectau yn ddidrafferth.

Sgerbydau yn y cwpwrdd

A ydych erioed wedi byw mewn tŷ ag ysbrydion? Mae cymaint ag un o bob tri o bobl yn dweud eu bod wedi byw mewn tŷ o'r fath. Gan ddibynnu ar eich safbwynt, gall rhannu eich eiddo ag ysbrydion fod yn beth da neu ddrwg. Ond, ar y cyfan, mae'n anoddach gwerthu rhywle sydd ag ysbrydion yn ôl y sôn.

Er nad oes cyfreithiau penodol ynghylch tai ag ysbrydion, mae Deddf Camddisgrifiadau Eiddo 1991 yn atal pobl rhag marchnata eiddo tiriol drwy ddefnyddio honiadau ffug neu gamarweiniol. Mewn egwyddor, gallai hyn gynnwys dweud nad oes ysbrydion yn gysylltiedig â'r lle neu i'r gwrthwyneb.

Y naill ffordd neu'r llall, mae trafodwyr tir yn gwneud eu hymchwil fel eu bod yn gwybod am unrhyw broblemau a allai effeithio ar werth yr eiddo. Maent yn deall yr hyn sydd â photensial fel safle i'w ddatblygu ac yn gweithio'n agos gyda chyfreithwyr, asiantau, cynllunwyr, cleientiaid a chontractwyr er mwyn gwneud y penderfyniadau cywir a chael y prisiau gorau.

Yn ffodus, o ran cael gwybod y gwir am eiddo, mae'n hysbys bod ysbrydion yn ofnadwy am ddweud celwydd. Gallwch yn hawdd weld drwyddynt!

Ymunwch â'r diwydiant adeiladu

Mae cynifer o swyddi a gyrfaoedd adeiladu cyffrous ar gael. Cewch wybod mwy gyda'n Porwr Gyrfaoedd neu rhowch gynnig ar ein cwis personoliaeth er mwyn cael syniad gwell o beth fyddai'n addas ar eich cyfer chi.